TÜKETİME HAZIR PAKETLİ SALATA VE YEMEKLERDE BESİN ÖGESİ KALİTESİ: ETİKET VERİLERİ VE NUTRI-SCORE SİSTEMİ KRİTERLERİYLE BİR ALAN ÇALIŞMASI
DOI:
https://doi.org/10.51271/jashso.76Anahtar Kelimeler:
Besin etiketleme- Nutri-Score- Tüketime hazır ürünler- Besin kalitesi- Ön yüz besin etiketlemeÖzet
Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de satışa sunulan tüketime hazır paketli salata ve yemek ürünlerinin etiket bilgilerinin yürürlükteki Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’ne uygunluğunu değerlendirmek ve ürünlerin besin kalitesini Nutri-Score sistemi aracılığıyla incelemek amacıyla planlanmış tanımlayıcı bir araştırmadır. Gereç ve Yöntem: Çalışma kapsamında, Mayıs 2025 tarihinde Ankara’da faaliyet gösteren büyük zincir marketlerde satışta bulunan beş farklı markaya ait toplam 30 ürün incelenmiştir. Veriler, ürün ambalajlarının ön ve arka yüzlerinde yer alan etiket bilgilerinin analiz edilmesiyle elde edilmiştir. Bulgular: İncelenen ürünlerin tamamında enerji ve temel makro besin ögelerine ilişkin zorunlu beslenme bildiriminin yer aldığı saptanmıştır. Bununla birlikte, ürünlerin %63,3’ünde alerjen bildirimine rastlanmamış ve porsiyon ifadelerinde standardizasyon sağlanamadığı tespit edilmiştir. NutriScore değerlendirmesinde dokuz üründe (%30) lif içeriği beyan edilmediğinden hesaplama yapılamamıştır. Nutri-Score kapsamında değerlendirilen ürünlerin dağılımına bakıldığında; dört ürünün A (%19), sekiz ürünün B (%38,1) ve dokuz ürünün C (%42,9) kategorisinde yer aldığı; D ve E kategorilerinde ise ürün saptanmadığı belirlenmiştir. Sebze ve baklagil oranı yüksek ürünlerin daha olumlu Nutri-Score kategorilerinde yoğunlaştığı dikkat çekmiştir. Porsiyon başına günlük referans alım düzeyleri değerlendirildiğinde, et/tavuk/balık bazlı ürünlerin protein gereksinimine daha yüksek katkı sağladığı; ikili karışım ürünlerin ise enerji ve yağ katkısının daha belirgin olduğu saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, Nutri-Score gibi ön yüz etiketleme sistemlerinin Türkiye’de tüketime hazır ürünler açısından uygulanabilirliğinin değerlendirilmesinin, tüketicilerin ürünler arasında besin kalitesine dayalı daha bilinçli karşılaştırmalar yapmasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Bu sistemlerin ulusal mevzuat ve tüketici alışkanlıkları çerçevesinde ele alınması, tüketici bilgilendirmesinin güçlendirilmesi ve gıda endüstrisinde daha sağlıklı ürün formülasyonlarının teşvik edilmesi açısından önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: Besin etiketleme, Nutri-Score, Tüketime hazır ürünler, Besin kalitesi, Ön yüz besin etiketleme
Referanslar
1. Yalçın T, Sevim Y. Yetişkin bireylerin besin etiketi okumaya yönelik tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;17(1):109-118.
2. Erbağcı MA. Besin etiketleme ve sağlık. Sağlık & Bilim 2024 Beslenme-I. 2024. p. 23.
3. El-Abbadi NH, Taylor SF, Micha R, Blumberg JB. Nutrient profiling systems, front of pack labeling, and consumer behavior. Curr Atheroscler Rep. 2020;22(8):36.
4. Kelly B, Ng SH, Carrad A, Pettigrew S. The potential effectiveness of front-ofpack nutrition labeling for improving population diets. Annu Rev Nutr. 2024;44.
5. Shangguan S, Afshin A, Shulkin M, Ma W, Marsden D, Smith J, et al. A metaanalysis of food labeling effects on consumer diet behaviors and industry practices. Am J Prev Med. 2019;56(2):300-314.
6. T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. Resmî Gazete. 26 Ocak 2017;29960.
7. Future Market Report. Ready Meals (Prepared Meals) Market [Internet]. [cited 2026 Jan 20]. Available from: https://www.futuremarketreport.com/industryreport/ready-meals-prepared-meals-market
8. Deep Market Insights. Turkey Ready Meals Market [Internet]. [cited 2026 Jan 20]. Available from: https://deepmarketinsights.com/vista/insights/ready-mealsmarket/turkey
9. Türkiye İstatistik Kurumu. Hanehalkı Tüketim Harcaması, 2024 [Internet]. 2025 [cited 2026 Jan 22]. Available from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2024-53957
10. Temple NJ. Front-of-package food labels: A narrative review. Appetite. 2020;144:104485 11. Julia C, Hercberg S. Nutri-Score: Evidence of the effectiveness of the French front-of-pack nutrition label. Ernahrungs Umschau. 2017;64(12):181-187.
12. World Health Organization. Guiding principles for front-of-pack labelling to promote healthy diet [Internet]. 2019 [cited 2026 Jan 22]. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/guidingprinciples-labellingpromoting-healthydiet
13. Egnell M, Talati Z, Galan P, Andreeva VA, Vandevijvere S, Gombaud M, et al. Objective understanding of the Nutri-score front-of-pack label by European consumers and its effect on food choices: an online experimental study. Int J Behav Nutr Phys Act. 2020;17(1):146.
14. Egnell M, Ducrot P, Touvier M, Allès B, Hercberg S, Kesse-Guyot E, Julia C. Objective understanding of Nutri-Score Front-Of-Package nutrition label according to individual characteristics of subjects: Comparisons with other format labels. PLoS One. 2018;13(8):e0202095.
15. Romero Ferreiro C, Lora Pablos D, Gómez de la Cámara A. Two dimensions of nutritional value: Nutri-Score and NOVA. Nutrients. 2021;13(8):2783.
16. Sığırcı SS, Sarp TZ. Bir ölçek geliştirme çalışması: besin etiketi okuma tutum ölçeği. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2024;52(1):10-18.
17. Ikonen I, Sotgiu F, Aydinli A, Verlegh PW. Consumer effects of front-of-package nutrition labeling: An interdisciplinary meta-analysis. J Acad Mark Sci. 2020;48(3):360-383.
18. Lonnie M, Johnstone AM. The public health rationale for promoting plant protein as an important part of a sustainable and healthy diet. Nutr Bull. 2020;45:281-293.
19. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Dietary protein quality evaluation in human nutrition: report of an FAO expert consultation. Rome: FAO; 2013. 92 p. Report No:92.
20. Gardner CD, Hartle JC, Garrett RD, Offringa LC, Wasserman AS. Maximizing the intersection of human health and the health of the environment with regard to the amount and type of protein produced and consumed in the United States. Nutr Rev. 2019;77(4):197-215.
21. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2022.
22. World Health Organization. Healthy diet [Internet]. 2026 [cited 2026 May 5]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet
23. Dubois P, Albuquerque P, Allais O, Bonnet C, Bertail P, Combris P, et al. Effects of front-of-pack labels on the nutritional quality of supermarket food purchases: evidence from a large-scale randomized controlled trial. J Acad Mark Sci. 2021;49(1):119-138
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Sağlık Bilimlerinde ve Obezitede İleri Çalışmalar Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
All content published in Journal of Advanced Studies in Health Science and Obesity (JASHSO) is licensed under the Creative Commons CC BY 4.0 International License.
This license enables reusers to distribute, remix, adapt, and build upon the material in any medium or format, so long as attribution is given to the creator.
