AĞIRLIK YÖNETİMİNDE BESLENME ALIŞKANLIKLARININ ROLÜ

THE ROLE OF DIETARY HABITS IN WEİGHT MANAGEMENT

Yazarlar

  • Nejla Buse Çetinöz Ankara Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik AnabilimDalı
  • Ebru Özler Ankara Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü
  • Nevin Şanlıer Ankara Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü

DOI:

https://doi.org/10.51271/jashso.91

Anahtar Kelimeler:

ağırlık yönetimi- beslenme alışkanlıkları- sağlıklı beslenme- beslenme bilgi düzeyi- yeme farkındalığı

Özet

Beslenme alışkanlıkları, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve obezitenin önlenmesinde önemli rol oynamaktadır. Sağlıksız beslenme davranışları, obezite başta olmak üzere birçok bulaşıcı olmayan kronik hastalığın gelişme riskini artırırken, yeterli ve dengeli beslenme sağlığın korunması ve geliştirilmesinde temel belirleyiciler arasında yer almaktadır. Ayrıca Akdeniz ve DASH diyeti gibi sağlıklı beslenme örüntülerinin benimsenmesi ile uygun öğün düzeni ve beslenme zamanlamasının sürdürülmesi, uzun dönem ağırlık yönetiminin desteklenmesinde önemli yaklaşımlar arasında değerlendirilmektedir. Ağırlık yönetimi; beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliği bileşenlerini içeren çok yönlü bir süreç olup, yalnızca enerji alımının kısıtlanmasına dayanmamaktadır. Davranış değişikliği stratejileri, düzenli fiziksel aktivite ve dijital sağlık teknolojileri ile desteklenen yaşam tarzı müdahaleleri, bireylerin sağlıklı beslenme davranışlarını sürdürmelerine ve ağırlık yönetimi hedeflerine ulaşmalarına olanak sağlayabilmektedir. Düzenli beslenme örüntülerinin sürdürülmesi, uygun besin seçimlerinin yapılması, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının benimsenmesi ve beslenme bilgi düzeyinin artırılması, uzun dönem ağırlık yönetiminin desteklenmesinde önem taşımaktadır. Buna karşılık düzensiz beslenme alışkanlıkları ile ultra işlenmiş besinlerin fazla tüketimi enerji alımını artırarak ağırlık kontrolünü olumsuz etkileyebilmektedir. Ayrıca beslenme davranışlarının fizyolojik, psikolojik, çevresel ve sosyal birçok faktörden etkilenmesi, ağırlık yönetiminde bireye özgü ve bütüncül yaklaşımların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle sağlıklı beslenme alışkanlıklarının desteklenmesi ve sürdürülebilir yaşam tarzı davranışlarının benimsenmesi, etkili ağırlık yönetiminin sağlanmasında temel yaklaşımlar arasında yer almaktadır.

Referanslar

1. World Health Organization. Noncommunicable diseases progress monitor 2025. Geneva: World Health Organization; 2025.

2. World Health Organization. Noncommunicable diseases [İnternet]. 2025. [Erişim tarihi: 10 Ocak 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases

3. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022. Ankara: Sağlık Bakanlığı; 2022.

4. Torres N, Tovar AR. The present and future of personalized nutrition. Rev Invest Clin. 2021;73(5):321-5.

5. World Health Organization. Nutrition for a healthy life [İnternet]. 2025. [Erişim tarihi: 25 Haziran 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/nutrition---maintaining-a-healthy-lifestyle

6. Cena H, Calder PC. Defining a healthy diet: Evidence for the role of contemporary dietary patterns in health and disease. Nutrients. 2020;12(2):334.

7. World Health Organization. Healthy diet [İnternet]. 2018. [Erişim tarihi: 25 Haziran 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/m/item/healthy-diet-factsheet-394

8. World Health Organization. Healthy diet [İnternet]. 2020. [Erişim tarihi: 25 Haziran 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet

9. Zheng Y, Song M, Manson JE, Giovannucci EL, Hu FB. Group-based trajectory of body shape from ages 5 to 55 years and cardiometabolic disease risk in 2 US cohorts. Am J Epidemiol. 2017;186(11):1246-55.

10. Weerasekara PC, Withanachchi CR, Ginigaddara GAS, Ploeger A. Food and nutrition-related knowledge, attitudes, and practices among reproductive-age women in marginalized areas in Sri Lanka. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(11):3985.

11. Mattison JA, Colman RJ, Beasley TM, Allison DB, Kemnitz JW, Roth GS, et al. Caloric restriction improves health and survival of rhesus monkeys. Nat Commun. 2017;8:14063.

12. World Health Organization. Nutrition [İnternet]. [Erişim tarihi: 25 Haziran 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/health-topics/nutrition

13. De Castro JM. How can eating behavior be regulated in the complex environments of free-living humans? Neurosci Biobehav Rev. 1996;20(1):119-31.

14. Grimm ER, Steinle NI. Genetics of eating behavior: Established and emerging concepts. Nutr Rev. 2011;69(1):52-60.

15. Ben Othman R, Bouguerra Z, Mizouri R, Rachdi R, Mahjoub F, Berriche O, et al. Comparative analysis of dietary habits and nutritional profiles: Sidi Ali Ben Aoun vs. Grand Tunis. Tunis Med. 2025;103(10):1488-94.

16. Moreira PR, Ergang BC, Nunes LM, Bernardi JR. Eating behavior and methods of complementary feeding introduction: A randomized clinical trial in Brazilian children. Physiol Behav. 2025;298:114954.

17. Liu CM, Kanoski SE. Homeostatic and non-homeostatic controls of feeding behavior: Distinct vs. common neural systems. Physiol Behav. 2018;193(Pt B):223-31.

18. Worsley A. Nutrition knowledge and food consumption: Can nutrition knowledge change food behaviour? Asia Pac J Clin Nutr. 2002;11(Suppl 3):S579-85.

19. Papežová K, Kapounová Z, Zelenková V, Riad A. Nutritional health knowledge and literacy among pregnant women in the Czech Republic: Analytical cross-sectional study. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(5):3931.

20. Spronk I, Kullen C, Burdon C, O'Connor H. Relationship between nutrition knowledge and dietary intake. Br J Nutr. 2014;111(10):1713-26.

21. SaeidiFard N, Haeri-Mehrizi AA, Akbarzadeh Z, Janbozorgi N, Montazeri A, Yaseri M, et al. Association of health literacy and nutritional literacy with sun exposure in adults using structural equation modelling. BMC Public Health. 2022;22(1):1162.

22. Aktaç S, Sabuncular G, Kargin D, Gunes FE. Evaluation of nutrition knowledge of pregnant women before and after nutrition education according to sociodemographic characteristics. Ecol Food Nutr. 2018;57(6):441-55.

23. Alptekin İM, Duman E. Association of dieting self-efficacy, weight management nutrition knowledge, physical activity, and dietary pattern among Turkish adults: A cross-sectional study. BMC Public Health. 2025;25(1):3524.

24. Sanlier N, Kocaay F, Kocabas S, Ayyildiz P. The effect of sociodemographic and anthropometric variables on nutritional knowledge and nutrition literacy. Foods. 2024;13(2):346.

25. Köse G, Tayfur M, Birincioğlu İ, Dönmez A. Yeme farkındalığı ölçeği'ni Türkçeye uyarlama çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoter Araşt Derg. 2016;3(1):125-34.

26. Özkan N, Bilici S. Yeme davranışında yeni yaklaşımlar: Sezgisel yeme ve yeme farkındalığı. Gazi Sağlık Bilim Derg. 2018;3(2):16-24.

27. Warren JM, Smith N, Ashwell M. A structured literature review on the role of mindfulness, mindful eating and intuitive eating in changing eating behaviours: Effectiveness and associated potential mechanisms. Nutr Res Rev. 2017;30(2):272-83.

28. Pagidipati NJ, Taub PR, Ostfeld RJ, Kirkpatrick CF. Dietary patterns to promote cardiometabolic health. Nat Rev Cardiol. 2025;22(1):38-46.

29. Lavie CJ, Laddu D, Arena R, Ortega FB, Alpert MA, Kushner RF. Healthy weight and obesity prevention: JACC health promotion series. J Am Coll Cardiol. 2018;72(13):1506-31.

30. Kiani AK, Medori MC, Bonetti G, Aquilanti B, Velluti V, Matera G, et al. Modern vision of the Mediterranean diet. J Prev Med Hyg. 2022;63(2 Suppl 3):E36-43.

31. Zheng X, Zhang W, Wan X, Lv X, Lin P, Si S, et al. The effects of Mediterranean diet on cardiovascular risk factors, glycemic control and weight loss in patients with type 2 diabetes: A meta-analysis. BMC Nutr. 2024;10(1):59.

32. Lotfi K, Saneei P, Hajhashemy Z, Esmaillzadeh A. Adherence to the Mediterranean diet, five-year weight change, and risk of overweight and obesity: A systematic review and dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. Adv Nutr. 2022;13(1):152-66.

33. Ge L, Sadeghirad B, Ball GDC, da Costa BR, Hitchcock CL, Svendrovski A, et al. Comparison of dietary macronutrient patterns of 14 popular named dietary programmes for weight and cardiovascular risk factor reduction in adults: Systematic review and network meta-analysis of randomised trials. BMJ. 2020;369:m696.

34. Akbari M, Vali M, Rezaei S, Bazmi S, Tabrizi R, Lankarani KB. Comparison of weight loss effects among overweight/obese adults: A network meta-analysis of Mediterranean, low carbohydrate, and low-fat diets. Clin Nutr ESPEN. 2024;64:7-15.

35. Peters B, Vahlhaus J, Pivovarova-Ramich O. Meal timing and its role in obesity and associated diseases. Front Endocrinol (Lausanne). 2024;15:1359772.

36. Liu HY, Eso AA, Cook N, O'Neill HM, Albarqouni L. Meal timing and anthropometric and metabolic outcomes: A systematic review and meta-analysis. JAMA Netw Open. 2024;7(11):e2442163.

37. Chang Y, Du T, Zhuang X, Ma G. Time-restricted eating improves health because of energy deficit and circadian rhythm: A systematic review and meta-analysis. iScience. 2024;27(2):109000.

38. Popp CJ, Manoogian ENC, Laferrère B. Meal timing interventions for weight loss and metabolic health: What does the evidence tell us so far? JAMA Netw Open. 2024;7(11):e2442140.

39. Juul F, Martinez-Steele E, Parekh N, Monteiro CA. The role of ultra-processed food in obesity. Nat Rev Endocrinol. 2025;21(11):672-85.

40. Dicken SJ, Batterham RL. Ultra-processed food and obesity: What is the evidence? Curr Nutr Rep. 2024;13(1):23-38.

41. Askari M, Heshmati J, Shahinfar H, Tripathi N, Daneshzad E. Ultra-processed food and the risk of overweight and obesity: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Int J Obes (Lond). 2020;44(10):2080-91.

42. Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, Cai H, Cassimatis T, Chen KY, et al. Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: An inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metab. 2019;30(1):226.

43. Aramburu A, Alvarado-Gamarra G, Cornejo R, Curi-Quinto K, Díaz-Parra CDP, Rojas-Limache G, et al. Ultra-processed foods consumption and health-related outcomes: A systematic review of randomized controlled trials. Front Nutr. 2024;11:1421728.

44. Wadden TA, Tronieri JS, Butryn ML. Lifestyle modification approaches for the treatment of obesity in adults. Am Psychol. 2020;75(2):235-51.

45. Hawkins LK, Burns L, Swancutt D, Moghadam S, Pinkney J, Tarrant M, et al. Which components of behavioral weight management programs are essential for weight loss in people living with obesity? A rapid review of systematic reviews. Obes Rev. 2024;25(10):e13798.

46. Burgess E, Hassmén P, Welvaert M, Pumpa KL. Behavioural treatment strategies improve adherence to lifestyle intervention programmes in adults with obesity: A systematic review and meta-analysis. Clin Obes. 2017;7(2):105-14.

47. Kudlek L, Eustachio Colombo P, Ahern A, Tait S, Reid N, Wickramarachchi M, et al. The impact of behavioral weight management interventions on eating behavior traits in adults with overweight or obesity: A systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2025;26(4):e13871.

48. Zhu S, Sinha D, Kirk M, Michalopoulou M, Hajizadeh A, Wren G, et al. Effectiveness of behavioural interventions with motivational interviewing on physical activity outcomes in adults: Systematic review and meta-analysis. BMJ. 2024;386:e078713.

49. Jayedi A, Soltani S, Emadi A, Zargar MS, Najafi A. Aerobic exercise and weight loss in adults: A systematic review and dose-response meta-analysis. JAMA Netw Open. 2024;7(12):e2452185.

50. Jacob E, Moura A, Avery A. A systematic review of physical activity and nutritional interventions for the management of normal weight and overweight obesity. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2024;34(12):2642-58.

51. Martínez-Vizcaíno V, Fernández-Rodríguez R, Reina-Gutiérrez S, Rodríguez-Gutiérrez E, Garrido-Miguel M, Núñez de Arenas-Arroyo S, et al. Physical activity is associated with lower mortality in adults with obesity: A systematic review with meta-analysis. BMC Public Health. 2024;24(1):1867.

52. Protano C, De Giorgi A, Valeriani F, Mazzeo E, Zanni S, Cofone L, et al. Can digital technologies be useful for weight loss in individuals with overweight or obesity? A systematic review. Healthcare (Basel). 2024;12(6):670.

53. Chiavarini M, Giacchetta I, Rosignoli P, Fabiani R. E-health and m-health in obesity management: A systematic review and meta-analysis of RCTs. Nutrients. 2025;17(13):2200.

54. Li S, Zhou Y, Tang Y, Ma H, Zhang Y, Wang A, et al. Behavior change resources used in mobile app-based interventions addressing weight, behavioral, and metabolic outcomes in adults with overweight and obesity: Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. JMIR Mhealth Uhealth. 2025;13:e63313.

55. Pujia C, Ferro Y, Mazza E, Maurotti S, Montalcini T, Pujia A. The role of mobile apps in obesity management: Systematic review and meta-analysis. J Med Internet Res. 2025;27:e66887.

56. Berry R, Kassavou A, Sutton S. Does self-monitoring diet and physical activity behaviors using digital technology support adults with obesity or overweight to lose weight? A systematic literature review with meta-analysis. Obes Rev. 2021;22(10):e13306.

57. Hall KD, Kahan S. Maintenance of lost weight and long-term management of obesity. Med Clin North Am. 2018;102(1):183-97.

58. Alhussain MH, Macdonald IA, Taylor MA. Irregular meal-pattern effects on energy expenditure, metabolism, and appetite regulation: A randomized controlled trial in healthy normal-weight women. Am J Clin Nutr. 2016;104(1):21-32.

59. Wing RR, Phelan S. Long-term weight loss maintenance. Am J Clin Nutr. 2005;82(1 Suppl):222S-5S.

Yayınlanmış

2026-09-29

Nasıl Atıf Yapılır

Çetinöz, N. B., Özler, E., & Şanlıer, N. (2026). AĞIRLIK YÖNETİMİNDE BESLENME ALIŞKANLIKLARININ ROLÜ: THE ROLE OF DIETARY HABITS IN WEİGHT MANAGEMENT. Sağlık Bilimlerinde Ve Obezitede İleri Çalışmalar Dergisi, 2(3), 31–47. https://doi.org/10.51271/jashso.91

Sayı

Bölüm

Beslenme ve Diyetetik